کلسیم کربنات
کلسیم کربنات با فرمول شیمیایی CaCO₃ یکی از فراوان ترین و پرکاربرد ترین مواد معدنی در پوسته زمین است که بیش از ۴٪ از آن را تشکیل میدهد. این ماده که با نامهای کربنات کلسیم و سنگ آهک نیز شناخته میشود، به صورت پودری سفید رنگ، بیبو و بی طعم در طبیعت یافت میشود . کلسیم کربنات در اشکال مختلف معدنی مانند کلسیت، آراگونیت، سنگ آهک، گچ، مرمر و تراورتن وجود داشته و جزء اصلی تشکیل دهنده مروارید، صدف های دریایی و پوسته تخم مرغ نیز میباشد . این ماده به دلیل خواص منحصر به فرد خود از جمله رنگ سفید عالی، قیمت مقرون به صرفه و قابلیت استفاده به عنوان پرکننده (Filler)، در طیف وسیعی از صنایع از جمله ساخت و ساز، کشاورزی، داروسازی، صنایع غذایی، پلاستیک سازی و تولید کاغذ کاربرد دارد.
- خطرات تنفسی: تنفس غبار کربنات کلسیم میتواند باعث تحریک مکانیکی مجاری تنفسی، سرفه و عطسه شود. کار در محیط با تهویه مناسب و استفاده از ماسک تنفسی (در محیط های پرغبار) توصیه میشود.
- تماس با پوست و چشم: ممکن است باعث قرمزی و تحریک پوست و چشم ها شود. استفاده از دستکش و عینک ایمنی در هنگام کار با حجم زیاد توصیه میگردد.
- بلع: بلعیدن مقادیر زیاد میتواند منجر به افزایش کلسیم خون (هایپر کلسمی)، افزایش قلیاییت بدن و آسیب به کلیه ها شود. در صورت بلع، دهان را شسته و آب فراوان بنوشید.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف در بسته و مقاوم، در محیطی خشک و خنک و دور از اسید ها (مانند اسید کلریدریک و نیتریک) نگهداری شود، زیرا با اسید ها واکنش داده و گاز دی اکسید کربن تولید میکند.
- آتش سوزی: این ماده غیر قابل اشتعال است و در صورت بروز حریق در محیط اطراف، میتوان از تمامی وسایل خاموش کننده استفاده کرد.
- در صنعت ساخت و ساز و متالورژی کاربرد دارد.(مهم ترین کاربرد)
- در صنایع پلاستیک، رنگ و کاغذ سازی استفاده میشود.
- در کشاورزی و دامپروری مورد استفاده قرار میگیرد.
- در صنایع داروسازی و غذایی کاربرد دارد.
- فرمول و جرم مولکولی: CaCO₃ با جرم مولکولی ۱۰۰.۰۹ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: پودر یا بلور های سفید رنگ و بی بو با چگالی ۲.۷۱ گرم بر سانتی متر مکعب (در حالت کلسیت) تا ۲.۸۳ گرم بر سانتی متر مکعب (در حالت آراگونیت)
- نقطه ذوب و تجزیه: فاقد نقطه ذوب دقیق بوده و در دما های بالای ۸۲۵ درجه سانتی گراد تجزیه شده و گاز دی اکسید کربن (CO₂) و اکسید کلسیم (آهک) تولید میکند.
- حلالیت: بسیار کم محلول در آب خالص (حدود ۱۴ میلی گرم در لیتر)، اما در آب حاوی دی اکسید کربن و اسید های رقیق به خوبی حل میشود.
- اسیدیته (pH): محلول آبی آن دارای pH حدود ۸ تا ۹ (خاصیت قلیایی ضعیف) است.