زایلن
زایلن با فرمول شیمیایی C₈H₁₀ که با نام های زایلین و دی متیل بنزن نیز شناخته میشود، یک هیدرو کربن آروماتیک فرار، قابل اشتعال و به شکل مایع شفاف و بی رنگ با بوی شیرین و نسبتاً تند است. این ماده که از نفت خام و فرآیند های پتروشیمی استخراج میشود، در حقیقت مخلوطی از سه ایزومر ساختاری اورتو زایلن، متا زایلن و پارا زایلن به همراه مقادیری اتیل بنزن میباشد. زایلن به عنوان یکی از پرمصرف ترین حلال های صنعتی در جهان، نقشی کلیدی در صنایع رنگ سازی، تولید پلاستیک (PET)، لاستیک، چاپ و محصولات آرایشی ایفا میکند و ماده اولیه مهمی برای سنتز ترکیبات شیمیایی ارزشمندی مانند اسید ترفتالیک و انیدرید فتالیک است.
- قابلیت اشتعال و انفجار (بسیار مهم): زایلن به شدت آتش گیر و قابل اشتعال است. بخارات آن در دمای معمولی محیط میتواند با هوا مخلوط انفجاری ایجاد کند. دور از هر گونه شعله، جرقه و منبع حرارت نگهداری و استفاده شود.
- خطرات تنفسی و سیستم عصبی: استنشاق بخارات باعث سرگیجه، سردرد، خواب آلودگی، تهوع و عدم هماهنگی عضلات شده و در غلظت های بالا میتواند منجر به بیهوشی شود. کار در محیط با تهویه قوی و استفاده از ماسک مناسب الزامی است.
- تماس با پوست و چشم: تماس مکرر یا طولانی باعث خشکی، ترک خوردگی و التهاب پوست میشود. تماس با چشم سبب قرمزی، سوزش و درد میگردد. استفاده از دستکش مقاوم به مواد شیمیایی و عینک ایمنی ضروری است.
- خطر بلع و آسپیراسیون: در صورت بلعیدن و ورود به مجاری هوایی (آسپیراسیون) میتواند کشنده باشد و باعث پنومونی شیمیایی شود.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف دربسته و استاندارد، در محیطی خشک، خنک و دارای تهویه مناسب، دور از نور مستقیم خورشید و عوامل اکسید کننده قوی نگهداری شود.
- در صنعت رنگ، رزین و پوشش استفاده میشود.
- در صنعت پلاستیک و الیاف مصنوعی کاربرد دارد.
- در صنایع چاپ، لاستیک و چسب استفاده میشود.
- در صنعت آزمایشگاه و پزشکی کاربرد دارد.
- فرمول و جرم مولکولی: C₈H₁₀ (جرم مولکولی حدود ۱۰۶.۱۶ گرم بر مول).
- شکل ظاهری و چگالی: مایع شفاف و بی رنگ با چگالی حدود ۰.۸۶-۰.۸۸ گرم بر سانتی متر مکعب (کمتر از آب).
- نقاط ذوب و جوش: دارای محدوده نقطه جوش ۱۳۷-۱۴۴ درجه سانتی گراد و نقطه ذوب وابسته به ایزومر (از ۴۷- تا ۱۳+ درجه سانتی گراد).
- حلالیت: نامحلول در آب، اما با اکثر حلال های آلی مانند الکل، اتر و استون قابل اختلاط است.
- خاصیت شیمیایی برجسته: یک حلال غیر قطبی قوی با نقطه اشتعال پایین (حدود ۱۷-۳۰ درجه سانتی گراد) است و بخارات آن سنگین تر از هوا بوده و میتواند مخلوط های انفجاری ایجاد کند.