روغن DOP
روغن DOP با فرمول شیمیایی C₂₄H₃₈O₄ که با نام دی اکتیل فتالات (Dioctyl Phthalate) و DEHP نیز شناخته میشود، یکی از پرمصرف ترین و شناخته شده ترین نرم کننده های پلاستیک (پلاستی سایزر) در جهان است. این ماده به صورت مایعی روغنی، شفاف، بی رنگ تا زرد روشن، با بوی بسیار ملایم و ویژگی غیر فرار تولید میشود. روغن DOP به عنوان "پرمصرف ترین پلاستی سایز همه منظوره" شناخته شده و نقشی حیاتی در افزایش انعطاف پذیری، نرمی و شکل پذیری محصولات پلیمری، به ویژه پلی وینیل کلراید (PVC)، در صنایع گوناگون از جمله تولید کابل و سیم، صنعت خودرو سازی، کفپوش ها، چرم مصنوعی، اسباببازی و تجهیزات پزشکی ایفا میکند.
- خطرات بهداشتی (بسیار مهم): روغن DOP در دسته مواد مختل کننده غدد درون ریز (Endocrine Disruptors) طبقه بندی شده و مشکوک به ایجاد سرطان (به ویژه سرطان کبد) و آسیب به باروری (کاهش کیفیت اسپرم و نا باروری) میباشد. در ایالت کالیفرنیا تحت قانون Proposition 65 به عنوان ماده سرطان زا و ایجاد کننده نقایص مادر زادی شناسایی شده است.
- خطرات تنفسی: استنشاق بخارات در دمای محیط معمولاً مشکل ساز نیست (به دلیل غیرفرار بودن)، اما در حرارت بالا یا مه پاشی (اسپری) میتواند باعث تحریک مجاری تنفسی، سرگیجه و تهوع شود. کار در محیط با تهویه مناسب توصیه میشود.
- تماس با پوست و چشم: تماس مستقیم ممکن است باعث تحریک خفیف تا متوسط پوست و چشم شود. استفاده از دستکش و عینک ایمنی در هنگام کار با حجم زیاد توصیه میگردد.
- قابلیت اشتعال: دارای نقطه اشتعال بالا بوده و در دمای محیط به آسانی آتش گیر نیست، اما در دمای بسیار بالا قابل اشتعال است.
- خطرات زیست محیطی: برای آبزیان سمی بوده و تجزیه پذیری زیستی پایینی دارد. از ریختن آن در فاضلاب و منابع آبی جلوگیری شود.
- در صنعت پلاستیک و پلیمر کاربرد دارد.
- در صنعت خودرو سازی مورد استفاده قرار میگیرد.
- در صنعت پزشکی و دارویی جنبه کاربردی دارد.
- در صنایع لاستیک، چسب و رنگ کارایی دارد.
- فرمول و جرم مولکولی: C₂₄H₃₈O₄ با جرم مولکولی حدود ۳۹۰.۶ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: مایع روغنی شفاف و بی رنگ تا زرد روشن با چگالی حدود ۰.۹۸-۰.۹۹ گرم بر سانتی متر مکعب.
- نقاط ذوب و جوش: دارای نقطه ذوب حدود ۵۰- درجه سانتی گراد و نقطه جوش بسیار بالا حدود ۳۸۴-۳۹۰ درجه سانتی گراد.
- نقطه اشتعال: نقطه اشتعال بالا (حدود ۱۹۶-۲۱۵ درجه سانتی گراد) که نشان دهنده غیر فرار بودن و ایمنی نسبی در دمای محیط است.
- خاصیت شیمیایی برجسته: غیر فرار با پایداری حرارتی و نوری عالی، مقاومت بالا در برابر هیدرولیز (تجزیه در اثر آب) و سازگاری وسیع با بسیاری از پلیمرها به ویژه PVC.
- حلالیت: نامحلول در آب، اما در حلال های آلی مانند استون، الکل و هیدروکربن ها قابل حل است.