استیک اسید
استیک اسید با فرمول شیمیایی CH₃COOH که با نام های اتانوئیک اسید و جوهر سرکه نیز شناخته میشود، یکی از مهم ترین و پرمصرف ترین اسید های کربوکسیلیک در جهان است. این ماده به صورت مایعی شفاف، بیرنگ و با بوی بسیار تند و ترش مشخص میشود که همان بوی آشنای سرکه است. استیک اسید خالص و بدون آب (با غلظت بالای ۹۹.۵٪) اسید استیک گلاسیال (یخ زده) نامیده میشود، زیرا در دمای کمتر از ۱۶.۶ درجه سانتی گراد به کریستال های شفاف و یخ مانند تبدیل میگردد. این ماده شیمیایی پایه، نقشی حیاتی در تولید انبوه پلیمر ها، حلالهای صنعتی، محصولات غذایی و دارویی ایفا میکند.
- خورندگی شدید: استیک اسید غلیظ به شدت برای پوست و چشم خورنده است و تماس با آن باعث سوختگی شیمیایی عمیق و آسیب دائمی به قرنیه میشود. استفاده اجباری از کلیه تجهیزات حفاظت فردی (دستکش مقاوم نیتریلی، عینک تمام رخ و پیش بند) الزامی است.
- خطرات تنفسی: استنشاق بخارات آن باعث تحریک شدید مجاری تنفسی، سرفه و تنگی نفس میشود. کار در محیط با تهویه قوی و مناسب (هود شیمیایی) ضروری است.
- قابلیت اشتعال: اگرچه به سختی مشتعل میشود، اما در دمای بالای ۳۹ درجه سانتی گراد، بخارات آن در مجاورت هوا یا شعله باز میتواند آتش گیر و قابل انفجار باشد (حد انفجار: ۴ تا ۱۶ درصد در هوا).
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف در بسته از جنس مقاوم (پلی اتیلن یا استیل ضد زنگ)، در محیطی خشک، خنک و با تهویه مناسب و به دور از منابع گرما، جرقه و مواد ناسازگار (مانند اکسید کننده های قوی، اسید کرومیک و پراکسید ها) نگهداری شود.
- کمک های اولیه: در صورت تماس با پوست یا چشم، فوراً با آب فراوان به مدت حداقل ۱۵-۲۰ دقیقه شستشو داده و سریعاً به پزشک مراجعه کنید. در صورت بلع، هرگز اقدام به استفراغ نکنید.
- در صنایع پلیمر و شیمیایی اصلی ترین کاربرد را دارد.
- در صنایع غذایی به عنوان افزودنی غذایی استفاده میشود.
- در صنایع داروسازی و بهداشتی در تولید برخی دارو ها و در محصولات آرایشی و بهداشتی کاربرد دارد.
- در سایر صنایع از جمله در صنعت نساجی، در تولید فیلم های عکاسی و به عنوان رسوب زدا مورد استفاده قرار میگیرد.
- فرمول و جرم مولکولی: CH₃COOH با جرم مولکولی ۶۰.۰۵ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: مایع شفاف و بیرنگ با چگالی ۱.۰۴۹ گرم بر سانتی متر مکعب.
- نقاط ذوب و جوش: دارای نقطه ذوب ۱۶.۶ درجه سانتی گراد و نقطه جوش ۱۱۸.۱ درجه سانتی گراد.
- خاصیت شیمیایی برجسته: یک اسید ضعیف (با pKa حدود ۴.۷۶) اما در عین حال خورنده است که به طور کامل در آب حل شده و با آن قابل امتزاج است.
- اسیدیته: محلول یک مولار آن دارای pH حدود ۲.۴ است.