تولوئن
تولوئن با فرمول شیمیایی C₇H₈ که با نام های متیل بنزن و فنیل متان نیز شناخته میشود، یک حلال آلی پرکاربرد و از مهم ترین هیدروکربن های آروماتیک در صنعت پتروشیمی است. این ماده به صورت مایع شفاف و بی رنگ با بوی مشخص و نسبتاً شیرین (مشابه رقیق کننده رنگ) یافت میشود و به طور طبیعی در نفت خام و درخت تولو وجود دارد. تولوئن به عنوان یک ماده اولیه استراتژیک و حلال قدرتمند، در تولید طیف وسیعی از محصولات از جمله رنگ ها، رقیق کننده ها، چسب ها، جوهر های چاپ، مواد منفجره(TNT) و به عنوان افزودنی بنزین کاربرد داشته و یکی از پرمصرف ترین مواد شیمیایی در جهان محسوب میشود.
- قابلیت اشتعال و انفجار (بسیار مهم): تولوئن به شدت آتش گیر و قابل اشتعال است. بخارات آن در دمای معمولی محیط میتواند با هوا مخلوط انفجاری ایجاد کرده و تا فاصله زیادی به سمت منبع اشتعال حرکت کرده و برگشت شعله داشته باشد. دور از هر گونه شعله، جرقه و منبع حرارت نگهداری و استفاده شود.
- خطرات تنفسی و سیستم عصبی: استنشاق بخارات باعث سرگیجه، سردرد، خواب آلودگی، تهوع و عدم هماهنگی عضلات شده و در غلظت های بالا میتواند منجر به بیهوشی و ایست تنفسی شود. کار در محیط با تهویه قوی و استفاده از ماسک مناسب الزامی است.
- تماس با پوست و چشم: تماس مکرر یا طولانی باعث خشکی، ترک خوردگی و التهاب پوست (درماتیت) میشود. تماس با چشم سبب قرمزی، سوزش و درد میگردد. استفاده از دستکش مقاوم به مواد شیمیایی (نیتریل) و عینک ایمنی ضروری است.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف دربسته و استاندارد (دارای برچسب هشدار)، در محیطی خشک، خنک و دارای تهویه مناسب، دور از نور مستقیم خورشید و عوامل اکسید کننده قوی نگهداری شود. تجهیزات الکتریکی محیط باید ضد انفجار باشند.
- در صنعت رنگ، پوشش و چسب کاربرد دارد.
- در صنعت پتروشیمی و مواد شیمیایی مورد استفاده قرار میگیرد.
- در صنعت لاستیک و چرم مورد استفاده قرار میگیرد.
- به عنواد افزودنی بنزین کاربرد دارد.
- فرمول و جرم مولکولی: C₇H₈ با جرم مولکولی ۹۲.۱۴ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: مایع شفاف و بی رنگ با چگالی حدود ۰.۸۶-۰.۸۷ گرم بر سانتی متر مکعب (کمتر از آب و شناور روی آب).
- نقاط ذوب و جوش: دارای نقطه ذوب ۹۵- درجه سانتی گراد و نقطه جوش ۱۱۰.۶ درجه سانتی گراد.
- حلالیت: نامحلول در آب (حدود ۰.۵ گرم در لیتر)، اما با اکثر حلال های آلی مانند الکل، استون و اتر قابل اختلاط است.
- خاصیت شیمیایی برجسته: یک حلال غیر قطبی قوی با نقطه اشتعال بسیار پایین (۴ درجه سانتی گراد) است و بخارات آن سنگین تر از هوا (حدود ۳.۲ برابر) بوده و در سطح زمین حرکت میکنند.