فرمیک اسید
فرمیک اسید با فرمول شیمیایی HCOOH که با نامهای متانوئیک اسید و جوهر مورچه نیز شناخته میشود، ساده ترین و کوچک ترین عضو خانواده اسیدهای کربوکسیلیک است. این اسید آلی به صورت مایعی شفاف، بیرنگ و با بوی بسیار تند و نافذ (مشابه سرکه) ظاهر میشود و به طور طبیعی در نیش برخی حشرات مانند مورچه و زنبور و همچنین در برگ گزنه یافت میشود. فرمیک اسید به دلیل خاصیت ضد میکروبی و کاهندگی قوی، یک ماده شیمیایی کلیدی و استراتژیک در صنایع کشاورزی (به ویژه خوراک دام)، دباغی چرم، نساجی و تولید مواد شیمیایی محسوب میگردد.
- خورندگی و خطرات تماس: این ماده بسیار خورنده است و تماس با پوست یا چشم باعث سوختگی شیمیایی شدید و آسیب دائمی به قرنیه میشود. استفاده اجباری از کلیه تجهیزات حفاظت فردی (دستکش مقاوم به مواد شیمیایی، عینک تمام رخ و لباس کار) ضروری است.
- خطرات تنفسی: استنشاق بخارات آن باعث تحریک شدید مجاری تنفسی، سرفه، سوزش گلو و تنگی نفس میشود. مواجهه با غلظت های بالا میتواند منجر به ادم ریوی شود. کار در محیط با تهویه قوی و مناسب (هود شیمیایی) الزامی است.
- قابلیت اشتعال: بخارات آن در دمای بالای ۴۵ درجه سانتیگراد در مجاورت هوا یا شعله باز قابل اشتعال و انفجار است (حدود انفجار: ۱۸ تا ۵۱ درصد حجمی در هوا). دور از منابع حرارت و جرقه نگهداری شود.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف در بسته و مقاوم به خوردگی، در محیطی خشک، خنک و با تهویه مناسب و به دور از مواد ناسازگار (اکسیدان های قوی، باز های قوی و اسید سولفوریک غلیظ) نگهداری شود.
- کمکهای اولیه: در صورت تماس با پوست یا چشم، فوراً با آب فراوان به مدت حداقل ۱۵-۲۰ دقیقه شستشو داده و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- در صنعت کشاورزی و خوراک دام استفاده میشود. (کاربرد اصلی)
- در صنایع چرم سازی و نساجی استفاده میشود.
- در صنایع شیمیایی و لاستیک کاربرد دارد.
- در صنایع زنبور داری استفاده میشود. و همچنین به عنوان رسوب زدا و جرم گیر در شوینده های صنعتی و بهداشتی مورد استفاده قرار میگیرد.
- فرمول و جرم مولکولی: HCOOH با جرم مولکولی ۴۶.۰۳ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: مایع شفاف و بیرنگ با چگالی ۱.۲۲ گرم بر سانتی متر مکعب.
- نقاط ذوب و جوش: دارای نقطه ذوب ۸.۴ درجه سانتی گراد و نقطه جوش ۱۰۰.۸ درجه سانتی گراد است.
- خاصیت شیمیایی برجسته: قوی ترین اسید در میان اسید های کربوکسیلیک ساده (با pKa حدود ۳.۷۷) بوده و خاصیت کاهندگی (Reducing Agent) قوی دارد. این ویژگی منحصر به فرد باعث میشود بتواند یون های فلزات گرانبها مانند نقره را به فلز تبدیل کند.
- حلالیت و قابلیت اختلاط: با آب و اکثر حلال های آلی قطبی (مانند اتانول، استون و اتر) به طور کامل قابل اختلاط است.