تیتان
تیتان یا تیتانیوم دی اکسید با فرمول شیمیایی TiO₂ که با نام های اکسید تیتانیوم (IV) و تیتانیا نیز شناخته میشود، یکی از مهم ترین و پر مصرف ترین مواد معدنی در جهان است. این ماده به صورت پودر کریستالی سفید، بیبو و با خلوص بالا از منابع معدنی طبیعی مانند ایلمنیت، روتیل و آناتاز استخراج و فرآوری میشود. تیتان به دلیل خواص استثنایی خود از جمله بالاترین ضریب شکست در میان رنگدانه های سفید، قدرت پوشانندگی فوق العاده، بی اثری شیمیایی و مقاومت بالا در برابر نور و حرارت، به عنوان پادشاه رنگدانه های سفید شناخته شده و در صنایع حیاتی مانند رنگ سازی، پلاستیک سازی، کاغذ سازی، لوازم آرایشی (ضد آفتاب) و صنایع غذایی کاربرد دارد.
- خطر اصلی تنفس (بسیار مهم): استنشاق طولانی مدت و مکرر غبار تیتانیوم دی اکسید (به ویژه در محیط های صنعتی و با غلظت بالا) میتواند باعث تحریک مکانیکی مجاری تنفسی و آسیب به ریه ها شود. برخی نهاد های بین المللی آن را به عنوان احتمالاً سرطان زا برای انسان (در صورت استنشاق غبار) طبقه بندی کردهاند.
- حفاظت تنفسی و تهویه: کار در محیط با تهویه قوی و استفاده از ماسک تنفسی مناسب (با فیلتر ذرات) در محیط های پرغبار الزامی است.
- تماس با پوست و چشم: ممکن است باعث قرمزی و تحریک پوست و چشم ها شود. استفاده از دستکش و عینک ایمنی در هنگام کار با حجم زیاد توصیه میگردد.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف در بسته و مقاوم، در محیطی خشک و خنک و دور از رطوبت نگهداری شود.
- آتش سوزی: این ماده غیر قابل اشتعال است. در صورت بروز حریق در محیط اطراف، میتوان از تمامی وسایل خاموش کننده مناسب استفاده کرد.
- کمک های اولیه: در صورت تماس با چشم، فوراً با آب فراوان شستشو دهید. در صورت بلع، دهان را شسته و آب فراوان بنوشید و به پزشک مراجعه کنید.
- در صنایع رنگ و پوشش استفاده میشود.(کاربرد اصلی)
- در صنایع پلاستیک، کاغذ و چاپ مورد استفاده قرار میگیرد.
- در صنایع آرایشی، بهداشتی و دارویی کاربرد دارد.
- در صنایع غذایی و خوراک دام استفاده میشود.
- فرمول و جرم مولکولی: TiO₂ با جرم مولکولی ۷۹.۸۷-۷۹.۹ گرم بر مول.
- شکل ظاهری و چگالی: پودر کریستالی سفید رنگ با چگالی ۳.۹ تا ۴.۳ گرم بر سانتی متر مکعب (بسته به نوع بلور).
- نقاط ذوب و جوش: دارای نقطه ذوب بسیار بالا حدود ۱۸۴۳ درجه سانتی گراد و نقطه جوش حدود ۲۵۰۰-۳۰۰۰ درجه سانتی گراد است.
- حلالیت: نامحلول در آب و نامحلول در اسید های ضعیف و حلال های آلی؛ اما در اسید سولفوریک غلیظ و هیدرو فلوئوریک اسید قابل حل است.
- خاصیت شیمیایی برجسته: دارای دو ساختار کریستالی اصلی روتیل (با ضریب شکست ۲.۶۱) و آناتاز (با ضریب شکست ۲.۴۹) است. همچنین دارای خاصیت فوتوکاتالیستی (تحریک در برابر نور UV) و جذب کنندگی اشعه فرابنفش میباشد.