کات کبود
کات کبود با فرمول شیمیایی CuSO₄·5H₂O که با نام های سولفات مس پنج آبه، زاج کبود و بلو وتریول نیز شناخته میشود، یکی از پرمصرف ترین و شناخته شده ترین نمک های مس در جهان است. این ماده به صورت کریستال های آبی روشن، شفاف و جذاب یا پودر آبی رنگ ظاهر میشود و به دلیل دارا بودن یون مس، خواص منحصر به فردی مانند ضد قارچ بودن، ضد باکتری بودن و خاصیت قابض دارد. کات کبود به عنوان یک ماده اولیه استراتژیک و چند منظوره، در صنایع حیاتی از جمله کشاورزی، دامپروری، تصفیه آب، صنایع رنگ سازی، نساجی، آبکاری فلزات و تولید مواد شیمیایی کاربرد گستردهای دارد و نقش مهمی در بهبود بهرهوری کشاورزی و کیفیت محصولات صنعتی ایفا میکند.
- سمیت و خطرات تماس (بسیار مهم): کات کبود برای انسان و حیوانات سمی است. تماس با پوست و چشم باعث تحریک، سوزش، قرمزی و التهاب میشود و در موارد شدید خطر آسیب به قرنیه وجود دارد. استفاده اجباری از دستکش مقاوم شیمیایی، عینک ایمنی تمام رخ و لباس کار الزامی است.
- خطرات تنفسی و بلع: استنشاق غبار آن باعث تحریک مجاری تنفسی، سرفه و گلو درد میشود. بلعیدن مقادیر کم (یک گرم یا بیشتر) میتواند باعث مسمومیت شدید، تهوع، استفراغ (اغلب به رنگ آبی یا سبز)، درد شکمی، اسهال و سر درد شود. دوز کشنده حدود ۱۰ تا ۲۰ گرم تخمین زده شده است.
- خطرات زیست محیطی: برای ماهیان و آبزیان بسیار سمی است. ورود آن به منابع آبی باعث کاهش اکسیژن آب و ایجاد بقایای سمی برای اکوسیستم های آبی میشود. از ریختن آن به فاضلاب و محیط زیست جلوگیری شود.
- شرایط ایمن نگهداری: در ظروف در بسته و مقاوم، در محیطی خشک، خنک (دمای ۵+ تا ۳۰+ درجه سانتی گراد) و دور از نور مستقیم خورشید و مواد ناسازگار (فلزات فعال، مواد قلیایی) نگهداری شود.
- در صنعت کشاورزی استفاده میشود.(کاربرد اصلی)
- در تصفیه آب و بهداشت عمومی استفاده میشود.
- در صنایع دامپروری و طیور کارایی دارد..
- در صنایع شیمیایی، نساجی و فلز کاری کارایی دارد.
- فرمول و جرم مولکولی: CuSO₄·5H₂O با جرم مولکولی ۲۴۹.۶۸ گرم بر مول (برای نوع پنج آبه).
- شکل ظاهری و چگالی: کریستال های آبی روشن، شفاف و بدون بو با چگالی ۲.۲۸۴ گرم بر سانتی متر مکعب.
- نقطه ذوب و تجزیه: در دمای ۱۱۰ درجه سانتی گراد چهار مولکول آب خود را از دست داده و در دمای ۲۵۰ درجه سانتی گراد آخرین مولکول آب را از دست میدهد و به پودر سفید (سولفات مس بی آب) تبدیل میشود. در دمای بالای ۴۰۰ درجه سانتی گراد تجزیه میگردد.
- حلالیت: حلالیت بالا در آب (حدود ۳۲۰ گرم در لیتر در ۲۰ درجه سانتی گراد) و در متانول و گلیسرول؛ نامحلول در اتانول.
- خاصیت شیمیایی برجسته: یک اکسید کننده ملایم و دارای خاصیت هیگروسکوپیک (جذب رطوبت) است. در هوای خشک به تدریج آب تبلور خود را از دست داده و شکفته میشود.